22 October 2012

Geriten di Istana Sultan Deli (1877)


Di seberang masjid Al Osmani dulu, ada Istana Kerajaan Melayu Deli. Istana kerajaan itu dibangun ketika Tuanku Panglima Pasutan memindahkan pusat kerajaan dari Padang Datar, sebutan Kota Medan waktu itu, ke Kampung Alai, sebutan untuk Labuhan Deli. Pemindahan itu dilakukan setelah Tuanku Panglima Padrab Muhammad Fadli (Raja Deli III) memecah daerah kekuasaannya menjadi empat bagian untuk empat putranya.

Masa pemerintahan Tuanku Panglima Pasutan dengan Istana Kerajaan Melayu di Labuhan Deli berlangsung pada 1728-1761, yang kemudian diteruskan putranya Tuanku Panglima Gandar Wahid (1761-1805) dan Sultan Amaluddin Perkasa Alam (1805-1850). Lalu Sultan Osman Perkasa Alam (1850-1858), Sulthan Mahmud Perkasa Alam (1858-1873), dan Sultan Ma'mum Al Rasyid Perkasa Alam (1873-1924). Pada masa Sultan Maâmum Al Rasyid Perkasa Alam itulah Istana Kerajaan Melayu dipindah kembali ke daerah Padang Datar.

Lokasi istana sultan berada tidak jauh dari Pekan dan Labuhan. Tentang bangunan istana sultan, Veth menuliskannya sebagai berikut :

bahwa bangunan istana sultan yang berbentuk rumah panggung dan terbuat dari papan ini sangat luas. Istana ini berdiri di atas tiang yang tingginya hampir 4 meter di atas tanah. Ruang depan istana ini tidak memiliki tiang di tengahnya ditutupi oleh bubungan atap yang tinggi sehingga menggambarkan ruang yang lebar dan nyaman dengan dinding yang diberi jeruji. Ruang ini dapat menampung ratusan orang yang datang pada upacara-upacara tertentu di istana sultan. Antara ruang depan dan ruang belakang dihubungkan oleh koridor beratap yang memanjang.

Istana ini dipagari oleh tonggak-tonggak kayu dengan ujung yang tajam. Di samping pintu gerbang yang berfungsi sebagai jalan masuk, terdapat bangunan rumah mayat orang Batak (Karo) yang berdiri di atas empat tiang yang rendah, beratap ijuk dengan hiasan-hiasan warna khas Batak (Karo).

Rumah mayat ini dibangun oleh kepala suku-kepala suku Batak (Karo) sebagai tanda pengakuan terhadap wewenang sultan, sehingga jika ada seorang sultan yang meninggal mereka akan membangun rumah itu sesuai dengan tradisi dalam kepercayaan mereka walaupun mayat sultan tidak ditempatkan di situ.

(P.J. Verth, “Het Landschap Deli op Sumatera”;  TNAG, Deel II, 1877.)


Sumber


Diskusi di Group FB Jamburta Merga Silima :


  • Juara R Ginting Siapa informan Tuan Veth? Saya pernah membaca literatur yang lebih tua (mungkin tapi belum pasti di John Anderson) di mana sultan mengatakan kepada seorang pengunjung (orang Barat), bahwa itu adalah tempat penyimpanan tulang belulang nenek moyangnya (yang digali kembali dari kuburan), bukan tempat mayat sultan. Geriten adalah representasi dari "rumah" (ancestral house) yang berada di dunia nenek moyang (ancestors) atau di antropologi sering disebut the world of the death atau juga the world of ancestors. Raja-raja Karo membangun tempat itu kepada sultan sebagai hadiah (gift) dari seorang kalimbubu ke anak beru. Kalimbubu adalah representasi dari nenek moyang (ancestor) alias dibata ni idah. "Enda enggo sikap bahan kami rumahndu ras ninindu i JADAH," begitulah kira2 ungkapan raja-raja Karo khususnya Datuk Sunggal sebagai kalimbubu/ ulun jandi dari Deli. Kalau ada yang mengatakan itu pertanda takluk pada sultan, maka kita orang Karo yang mewakili nenek moyang sultan Deli berani berkata: "TAKAL NINIM KAL, YA!"

  • Edi Sembiring hahahhaa..... padahal yang dimaksud, kuterima kau kembali ke haribaan nini-ninimu hahha..
    about an hour ago · Edited · Like · 2

  • Juara R Ginting Betul sekali, Di. Ini pemutarabalikan. Sama dengan Karo yang secara resmi menjadi Ulon Jandi dari Deli (ulon jandi sama artinya dengan anak taneh), dikatakan pula sebagai migrant ke Deli agar Sultan Deli yang menerima sewa tanah. Jadilah Perang Sunggal tu, wak.
    about an hour ago · Edited · Unlike · 2

  • Edi Sembiring Perkiraan teliti pertama tentang jumlah penduduk Kesultanan Deli pada 1876 mencatat 11.963 orang Melayu, 20.060 Karo dan 4.543 Cina dan lain-lainnya.

    Dari : E.A. Halewijn, "Geographische en Ethnographishe gegevens betreffende het Rijk van Deli," TBG, 
    23, halaman 147-158. 

    Sebagian besar perkiraan penduduk seluruh Sumatera Timur sebelum tahun 1880 mencatat angka kurang dari 150.000.

    Catatan kaki di halaman 113 dari buku "Sumatera, Revolusi dan Elite Tradisional," karangan Anthony Reid, Komunitas Bambu, 2011.

    http://karosiadi.blogspot.com/2012/07/orang-karo-lebih-banyak-di-kesultanan.html


  • Juara R Ginting Itu di tahun 1876, ya. Perkebunan asing di Deli baru mulai tahun 1862, itu pun masih percobaan di dekat rumah sultan di Labuhan Deli. Bayangkan, jumlah penduduk Karo sudah jauh lebih tinggi dari Melayu di Deli pada tahun 1876 (Belum ada buruh Tamil maupun Jawa, masih China dan belum ada orang Batak manapun juga). Itu pula yang dikatakan sebagai pendatang ke Deli. Kusu kula. Saat itu belum ada alasan orang Karo bermigrasi ke Deli oleh karena pertumbuhan perkebunan asing. Itu memang Taneh Karo.
  • Juara R Ginting Ingat, Permaisuri Deli adalah Nang Baluan br Surbakti berasal dari Sunggal. Kedudukan Nang Baluan diantara semua istri dari Sultan adalah seperti kedudukan Puang Bolon di Simalungun. Karena itu, Sunggal berperan sebagai Ulon Jandi (Kalimbubu Simbelin) dan Sultan Deli sebagai Anak Beru Tua. Hubungan dasar adalah anakberu--kalimbubu. Ingat, hubungan seperti ini terjadi di mana-mana di Asia Tenggara (Indonesia, Malysia, Philipina, dll) termasuk berlaku di Kerajaan Majapahit. Di kampung-kampung Karo sebelum kolonial juga menganut double leadership (pengulu bale dan pengulu si lebe merdang).
  • Edi Sembiring bang penulisan sejarah oleh dinas pariwisata medan ini sudah benar :

    sejarah Kota Medan dalam lintasan sejarah Urung-Urung yang meliputi : - Urung Hamparan Perak XII Kuta, - Urung Serbanyaman, - Urung Sukapiring, dan - Urung Senembah Urung adalah kerajaan-kerajaan kecil suku Karo dengan Raja Urung Datuk itam (dari Urung serbanyaman) sebagai raja Urung yang terkuat dan memiliki wilayah Urung yang terluas pula. 

    Urung Serbanyaman merupakan kalimbubu dalam sejarah Kesultanan Deli. Kampung-kampung Karo yang baru didirikan disebut kuta yang menjadi kepala kampungnya adalah marga yang membuka kampung tersebut di mana para kepala kampung masih menjalin hubugan yang erat dengan para kepala kampung induknya di dataran tinggi (Sinar, 2009). 
    Kampung-kampung yang baru layaknya sebagai koloni baru bersifat otonom. Kalau sebuah kampung didirikan oleh dua atau beberapa marga, maka masing-masing marga akan mengepalai satu koloni yang disebut dengan kesain dari kampung bersangkutan. Kepala kampung ini disebut penghulu atau raja dan bila ia berasal dari keturunan bangsawan disebut dengan sibayak. Dalam menjalankan tugasnya, seorang penghulu didampingi oleh Anak Beru, Senina, Kalimbubu, Anak Beru Menteri, dan Pertua Kuta. 

    Apabila suatu “kuta” baru didirikan oleh orang dari kampung induk, maka kampung tersebut “Perbapaan” yaitu tempat penduduk di “kuta” yang baru mengadu bila terjadi permasalahan pada masyarakatnya. Tingkatan lebih tinggi dari “Perbapaan” disebut “Urung”. 
    “Urung” empat suku di Deli (nama Kota Medan dahulu) yaitu Sunggal, Sepuluh Dua Kuta Hamparan Perak, Senenbah dan Sukapiring, dibagi lagi atas dua wilayah yaitu: 1. Sinuan Bunga yang meliputi daerah-daerah yang berbatasan dengan dataran pesisir tempat bermukim suku Melayu, dan 2. Sinuan Gambir yang meliputi wilayah-wilayah masyarakat Karo yang berbatasan dan bersatu dengan daerah hulu sampai ke dataran tinggi Karo. 

    ..........................

    http://www.disbudpar.pemkomedan.go.id/index.php?option=com_content&view=article&id=360&Itemid=109


  • Juara R Ginting Sudah lumayan benar (karena sang penulis adalah keturunan dari Nang Baluan br Surbakti yang nantinya menjadi Sultan Serdang). Tapi ada beberapa hal yang masih perlu dikoreksi. Urung Hamparan Perak XII seharusnya diganti menjadi Urung XII Lau Cih karena XII Kuta Hamparan Perak adalah Kejuruan (alias Melayu), bukan urung. KOreksi lainnya, daerah Sinuan Gambir itu hanya sebatas Karo Jahe bagian Hulu, tidak sampai ke Karo Gugung. Karo Jahe terbagi dua, yaitu: Sinuan Bunga (daerah perkebunan kapas) dan Sinuan Gambir (daerah perkebunan gambir).
    57 minutes ago · Unlike · 3

  • Juara R Ginting Koreksi lainnya, kampung Karo selalu didirikan oleh paling sedikit 4 merga yang berhubungan satu sama lain sebagai sembuyak, anak beru, kalimbubu dan senina (terpancar di susunan jabu suki rumah adat Karo: Sembuyak= Bena Kayu; Anak Beru= Ujung Kayu; Kalimbubu= Lepar Bena Kayu; Senina= Lepar Ujung Kayu).
    54 minutes ago · Unlike · 3

  • Juara R Ginting Sebuah pemukiman disebut kuta bila pernah di situ didirikan rumah adat paling tidak siempat jabu agar tercapai ikatan sembuyak, anak beru, kalimbubu dan senina (orang Karo pre kolonial tak mengenal sangkep sitelu tapi yang ada Nini Siempat Terpuk).
    51 minutes ago · Edited · Unlike · 2


17 October 2012

Film : Karo di Pasar Malam, Medan 1923

Film yang dibuat oleh J Jhon ini menggambarkan Pameran dan Pasar Malam di Medan untuk merayakan Yobel Ratu Wilhelmina. Acara ini berlangsung dari tanggal  31 Agustus - 06 September 1923. Filem ini berdurasi 15 menit 19 detik.

Peresmian dilakukan oleh Gubernur pantai timur Sumatra. Beberapa stand atau kios mewakili perusahaan Eropa (Van Nelle, Van Houten, Fuchs Directory & Run). Dikunjungi pula oleh Sultan Deli. 


Di dalamnya tampak permainan pencak silat Karo bernama Ndikkar yang diiringi musik tradisional dari Karo.  Juga rumah tengkorak atau geriten milik Karo berada di arena Pasar Malam ini. 


Acara lainnya : aubade dari dua ribu anak sekolah kepada gubernur. Prosesi dari British India di kota. Permainan sepak bola yang memakai kostum tertentu. Parade olisi bersenjata di atas sepeda dan berjalan kaki. Atraksi pasukan polisi bersenjata dari Bindjei. Senam dan permainan rakyat.

Beelden van de jaarbeurs en pasar malam (= avondmarkt) te Medan ter gelegenheid van regeringsjubileum van koningin Wilhelmina 31-8-1923 tot 6-9-1923.
Officiële opening door de gouverneur van Sumatra's Oostkust. Verscheidene Europese stands vertegenwoordigen bedrijfsnamen (Van Nelle, Van Houten, Autobedrijf Fuchs & Rens). Bezoek van de sultan van Deli met de rijksgroten. Batakse spelen en dansen. Aubade van tweeduizend schoolkinderen aan de gouverneur. Optocht van Britse Indiërs door de stad. Gekostumeerde voetbalwedstrijd. Figuurrijden van gewapende politiedienaren op de fiets en te voet. Vrije en orde-oefeningen van de echtgenoten van de gewapende politiedienaren uit Bindjei. Gymnastiek en volksspelen.

Untuk menyaksikannya dapat meng-klik tautan berikut : bbcmotiongallery atau mengklik gambar berikut :



Title : Jaarbeurs en Pasar Malam te Medan
J Jhon, 1923

Ter eere van het regeeringsjubileum van H.M Koningin – Wilhelmina

Turis Eropah di Brastagi Tahun 1923

Turis Eropah berkunjung ke Brastagi di tahun 1923. Walau berdurasi teramat pendek berkisar 1 menit 41 detik dapat menceritakan bahwa alam dan panorama Brastagi yang sejuk telah membuat Brastagi sebagai tempat peristirahatan bangsa Eropah kala itu. Dan suasana perkampungan tradisional juga menjadi daya tarik magis tersendiri. 

Dapat disaksikan dengan meng-klik tautan berikut di : bbcmotiongallery atau meng-klik gambar di bawah ini : 




Title : Kort verslag van een bezoek van westerse toeristen aan het toenmalige Nederlands Indië.
Date: 1923

Film Tentang Keterampilan Orang Karo (1917)

Beberapa pekerjaan yang dilakukan masyarakat Karo di tahun 1917 seperti menenun, menganyam, pencelupan pewarna indigo, kerajinan perak dan emas, pembuatan tembikar dan lain-lain. Filem bisu dokumenter ini berdurasi 7 menit 39 detik. Di buat oleh Kolonial Instituut, Amsterdam.

Dapat disaksikan dengan meng-klik tautan berikut ini : indonesianfilmcenter atau bbcmotiongallery atau meng-klik gambar di bawah ini :


http://www.indonesianfilmcenter.com/pages/archive/watch.arcv.php?v=5813

Title : Opnamen van de uitoefening van verschillende ambachten door de Karo-Bataks op Sumatra in 1917.

Date: 1917

Di Antara Orang Karo

Onder de Karo-Bataks

In gezelschap van den besturenden ambtenaar waren wij de nieuwe leiding bij Payong gaan zien, die aan de menschen en de velden dezer van droogte verterende streek water toe zal voeren. Een lange ris vrouwen, den bamboe-schalm op het hoofd, die hier voor emmer, schepper, kan en vat wordt gebruikt, kwam juist het steile paadje van het dorp naar de rivier af. Ons ziende, bleven zij staan. “Eh, zusters, wat zijn dat voor Hollandsche mannen, die met den Toewan Besar zijn meegekomen?” Eene riep terug: “Dat zijn geen mannen, maar vrouwen!”—“O, vriendinnen!, hoor Djaroeng, hoe zij spot! Zij noemt mannen vrouwen!”—“Neen, vaders-zuster, ik spot niet! Die twee zijn werkelijk Hollandsche vrouwen.” Al de vrouwtjes begonnen te lachen. Wat? Geen sarong noch slendang aan, en geen doek op het hoofd, maar een witten hoed, zooals de Groote Heer zelf er een droeg, en op den openbaren weg in zijn gezelschap en in gesprek met hem, en geen last op het hoofd, noch een kind in de draagsjerp, neen, geheel en al niets doende, vrij en frank, voor eigen genoegen gaande naar eigen wil—dat zouden vrouwen wezen? Zelfs de kleine meisjes, wichtjes van een jaar of vijf, zes, die met een nog kleiner [292]wicht op den rug zwoegden, moesten er om lachen.

Zoo zeldzaam zijn nog, daar waar de groote weg ophoudt, de aanrakingen geweest tusschen Hollanders en Bataks.

Er zijn vier stammen van Bataks: de Toba, in de streek rondom het Toba-meer, die voor de bakermat van het volk geldt; de Timor ten Oosten, de Pakpak ten Westen van hen; en in het Noorden de Karo, die voor de meest beschaafden gelden. Onze kritische beschouwsters bij de waterleiding waren Karo-vrouwen.

Het is een demokratisch-gezind slag. Voor de expeditie van 1904 en de regeling der toestanden door het gouvernement leefden zij in hun dorpen onder het gezag van hoofden, die zij zelven kozen en handhaafden zoo lang het hun goed docht. Het beginsel van erf-opvolging bestond; maar sterker dan die theorie was de practijk, die eischte,—en doorzette—dat de best-geschikte hoofd werd. Die geschiktheid bestond in vaardigheid met de tong en vaardigheid met de vuist. Een radja moest welbespraakt zijn. Want elk Karo-dorp had altijd door geschillen met elk ander Karo-dorp, over akkers, over recht van jagen, van visschen, van houtkappen, van weiden en gras-snijden. En die geschillen werden in den raad der dorpshoofden besproken en beslecht. Ieder hoofd trad daar op als advokaat van zijn dorp: het kwam er dus op aan dat hij een goed advokaat was. Verder werden geschillen, die op die vreedzame wijs niet bijgelegd konden, uitgevochten met de wapens. Dat gebeurde veel. Want de uitspraak der hoofden-vergadering was niet bindend; alleen raad-gevend. Wilde iemand dien raad niet aanvaarden, dan zei hij het en trok van leer. In het gevecht van dorp tegen dorp, (dat evengoed particuliere als gemeenschaps-aangelegenheden betreffen kon; want het was in alle dingen één voor allen en allen voor een bij de Bataks), was, [294]alweer, de radja de aanvoerder; daarom kwam het er op aan dat hij een goed soldaat was. Was hij het een en het ander, dan bleven zijn aanhangers hem trouw, en hij behoefde zich weinig te bekommeren om de op erf-opvolging gegronde aanspraken van mededingers. Te Kaban-Djahe, het groote welvarende dorp dat om ligging, zielental en rijkdom door landbezit en opkomenden handel wel kan gelden als hoofdplaats der Karo-Bataks, wonen nog twee hoofden, die het echte type van dien tijd vertoonen, de een vooral vechtersbaas, de andere vooral redenaar; zij zijn bekend onder de teekenende namen van “de Grove” (Pa M’Belgah) en “het Lampje” (Pa Palita) mededingers van oudsher, en natuurlijk, elkanders doodsvijanden. De redetwisten waaruit Het Lampje zegevierend te voorschijn kwam zijn verwaaid. Maar de sporen van de oorlogen door den “Grove” uitgevochten zijn menigvuldig in en rondom Kaban-Djahe.

De lier-vormige “oor-ijzers” en de blauwe kegelkap, daardoor in fatsoen gehouden, vormen een even zonderlingen als schilderachtigen hoofdtooi.

Penduduk Dataran Tinggi


Naar de Bataksche hoogvlakte

In de weinige uren tusschen dageraad en middag kan men van Medan naar de Hoogvlakte der Bataks komen—van de twintigst’eeuwsche beschaving naar den natuurstaat. Een uitstekende weg en automobielen maken het verbijsterende wonder mogelijk.

De weg, die, bij ongelijke deelen, door de planters, den Sultan en de Ned.-Indische regeering is aangelegd, loopt van Medan af een tijdlang tusschen tabaksvelden door, waar hoog, breed, bruin en ruig in hun rieten bekleeding, als reuzen in berenpelzen, de groote droogschuren staan, en over ondernemingen, waar de huizen van administrateurs en assistenten villa’s lijken in een wijd, mooi aangelegd park. Dan begint hij te stijgen. Het landschap verandert; in groote golvingen, op en neer, deinen groen-blauwe heuvelrijen aan, de vorm van verre toppen, flauw ontwaard eerst tegen het blauw der lucht, wordt duidelijker, diepe schaduw en koelte van woud valt over den weg, die, wittig, in lange slingeringen klimt, uit een verborgen ravijn klinkt het ruischen en schuren, dat snel water doet over gesteente. Al hooger stijgt de zon aan de fel-blauwe lucht, waarin witte wolken verblindend blinken; maar het is koel hier als in allervroegsten [284]morgen; het gras, het hooge varenkruid, het struikgewas langs de steilten blinkt van dauw. Een lichte wind komt en gaat, in golven van frischheid. En alles geurt zoo. Niet het dauwige en zonnige gras alleen, of al dat kruizemunt-achtige bladerruig langs den weg, of de oranje, roode en paarse bloem-tuiltjes der lantana, die de hellingen als met vonken oversprenkelen, of, zoetst van alles, de arèn-bloesem, in lange, donkere trossen hangende langs den stam, die als een zuil zoo slank onder zijn kapiteel van uitbuigende blader-takken, zwart en monumentaal tegen den vuur-blauwen hemel staat; maar van overal, uit alles, tot uit vochtige steenen en de naakte bruine aarde zelve toe, komt wèl-reuk gewademd. Een niet goed te benoemen fijnheid in de atmosfeer, iets ijls, teeders, héél-zuivers veredelt de forsche weelderigheid der tropische natuur. Van den rand van een steil ravijn af gezien, waarlangs de bergen oprijzen, donker van woud, ligt de verre flauw-blauwe Medansche vlakte, met de fonkelstreep van de zee langs haar zoom, als een andere, vreemde, vèr-verwijderde wereld.

De lage schuins-uitgebouwde huizen op palen een voet of vijf boven den grond staande, gaan schuil onder een geweldig-hoog dak.

Twee dagen voor dien van onze reis had een aardstorting een gedeelte van den weg overstelpt: werkvolk was nog bezig met wegruimen en gelijk maken, en een twintig man kwamen te hulp om den auto over de zacht-inzakkende plek te krijgen. Ik had al Bataks gezien te Medan. Als Zigeuners zaten ze, langs den eenen kant van de Esplanade, voor de lange rij van hun overhuifde buffelkarren in het gras gehurkt, ieder bij zijn koopwaar, vruchten meest en groenten uit het gebergte, en flesschen palmwijn; ’s avonds flikkerden hun wachtvuurtjes; zonderling keken de donkere gezichten op uit den schijn. Maar hier pas, in hun eigen omgeving, zoo velen bij elkaar, en buiten het verwarrend vergelijk met de vele andere Oosterlingentypen der stad, kwam hun eigenlijk [286]wezen goed uit. Niet groot van stuk zijn zij echter forsch gebouwd, en hun bewegingen bedaard en krachtig. In het gezicht vertoonen zij tweeërlei type: het eene, het Maleische, dat grof is van trekken en ommelijn, heeft iets sombers en dreigends; wat komt door een boven de oogen sterk vooruitspringend voorhoofd. Het andere maakt een zeer verschillenden indruk; de trekken zijn rechtlijnig, de glanzige oogen lang en smal, de mond welgevormd, het gezicht ovaal. Er is verwantschap tusschen dit type van Batak en de Britsch-Indiërs, die men in Medan ziet. Inderdaad wordt een immigratie uit vastelandsch Indië, als voor eeuwen plaats gehad hebbende, door ethnografen aangenomen. De weg naar de Hoogvlakte loopt langs het Batakdorp Sibolangit; wij gingen het bezien. De wijze van binnenkomst was over eenige steenen en een bamboe omheining heen. Weg of pad was er niet te bekennen. De huizen stonden her en der, elk op zichzelf. Wonderlijke huizen! en mooi! Aan niets doen zij zoozeer denken als aan sierlijke schepen. De wanden, van planken, als die van een schip, staan, evenals scheepswanden, schuins naar buiten. Men peinst, verbaasd, over de reden die de menschen tot zulk een bouw gebracht mag hebben. Half verwacht men dat het huis, als een schip, zal beginnen te slingeren in den wind; en men gaat denken aan verschrikkelijk geweld van zee en storm, iets als de zeebeving van Krakatau bijvoorbeeld, die een heele vloot van visschersschepen omhoog geslingerd en op het gebergte weer neergeworpen heeft; daar zijn dan de scheepsrompen tot huizen verbouwd....

Die lage, schuins-uitgebouwde huizen staan op palen, een voet of vijf boven den grond; en onder een geweldig hoog dak, waaronder zij, als verloren, schuil gaan. (Zóo gaat een schip schuil onder de wijdte en hoogte van zijn volle zeilen.) De nok van [287]dat bovenmatig hooge, steile dak, is versierd met gehoornde buffelkoppen, die bukken tegen een onzichtbaren vijand: de storm, de bliksem en de donder zijn het, die zij dus dreigend afweren. Onder dat toornige en het donker van het met riet en zwarte palmvezel gedekte dak, staat vroolijk het driekant van den gevel vol aardige kleuren, in een sierlijk patroon beschilderd. De lage wanden van het huis zijn ook versierd. Ten eerste met het zwartige vlechtsel van arenvezel-touw, dat de planken, in een gleuf gevoegd, bijeenhoudt—want de Batak, als elke Maleier, spijkert niet, maar bindt zijn huis in elkaar. Door de wijze waarop dat touw door de reten wordt geregen ontstaat de teekening van twee paren reusachtige hagedissenkoppen (een kop en pooten aan elk einde van het lange lijf) naar voor- en achtergevel van het huis gericht. Een tweede ornament is een geschilderde rand van rankend gebladerte, dat, onder de hagedissen, langs den wand loopt. Zóó, tegelijk imposant en vroolijk, half paalwoning, half schip, donker van dak en bont van gevel, staat het wonderlijk-mooie huis van den Batak, de heemstede elk van acht gezinnen. De bewoners zien er stemmiger uit. Mannen en vrouwen dragen kleederen van één kleur, indigo-blauw; hier en daar enkel loopt een randje van wat lichter blauw, soms een simpel motiefje, door inbinden van de nog ongeverfde stof verkregen, een rij ovaaltjes, die op snoeren kralen lijken, zoo bij den eersten oogopslag. Een enkele heeft aan het korte jak wat versiersel van gestikte figuren, kleur op kleur. De indruk is wat somber en eentonig voor oogen, gewend aan de kleurige kleedij van Java en vooral, het prachtige Bali. Maar niettemin staat al dat blauw van kleeren en bruin van huid mooi bij elkaar. De kinderen fleuren het op met een menigte sieraden, die zij om hals en polsen, [288]op de borst en langs het gezicht dragen: zilveren armbanden, kettingen van groote zilveren muntstukken (Straitsdollars en oude Spaansche matten vooral), gouden bellen en bolletjes, allerlei fijn sieraad aan dunne snoertjes, dat, boven aan de oorschelp vastgemaakt, langs hun wangen bengelt. De vrouwen tooien zich met een eigenaardig gevouwen hoofddoek, die als een breede rol boven het voorhoofd ligt en een langen, gewrongen, horizontaal uitstaanden kegel vormt tegen het achterhoofd aan. Aan weerszijden blinken daar hand-lange zilveren ornamenten in lier-vorm tegen, dubbele, van elkander afgewende spiralen aan langen stengel; het linksche ornament naar voren, het rechtsche naar achteren gericht. Deze “oorijzers” en de blauwe kegel-kap, die zij in fatsoen houden, vormen een even schilderachtigen als vreemden hoofdtooi. Alleen geeft het den Westerling een pijnlijk gevoel te zien, hoe de zware zilveren stengel boven door de oorschelp der vrouwen heengaat. Het sieraad zit wel vast in den hoofddoek, maar wordt toch door het oor ook vastgehouden. En, naar ik hoor, gebeurt het vaak, dat bij het gebukte werken op den akker, zulk een ornament losschiet, en de oorschelp doorscheurt.

Vrijmoedig als de Bataks gelukkig nog zijn, kwamen mannen, vrouwen en kinderen op ons toe, vroegen van waar en waarheen en wat wij kwamen doen, en boden ons een dronk aan: het zoete water uit eenige klappernoten, die een jongen rap uit den boom ging halen.

De vrouwen tooien zich met een eigenaardig gevouwen hoofddoek, die als een breede rol boven het voorhoofd ligt.